Antropolożka, menadżerka kultury, muzealniczka, wiceprezeska Fundacji Harmonicznego Chaosu realizującej zadania z dziedziny kultury i edukacji. Jest autorką artykułów z zakresu etnologii oraz serii artykułów ukazujących sylwetki jastrzębskich twórców. Kuratorka wielu wystaw prezentowanych w Miejskim Ośrodku Kultury - Galerii Historii Miasta, gdzie pracuje na co dzień.
Fot. Mikołaj Kanik„Sztuka Węgla” to wyjątkowy projekt kulturalno-edukacyjny, którego celem jest ocalenie, popularyzacja i twórcza reinterpretacja ginących tradycji artystycznych Górnego Śląska. W jego centrum znajduje się węgiel – surowiec-symbol regionu, traktowany nie tylko jako materiał przemysłowy, lecz także jako pełnoprawne medium artystyczne, nośnik pamięci, tożsamości i emocji.
W ramach wydarzenia zaplanowano cykl różnorodnych działań skierowanych do szerokiego grona odbiorców m.in. warsztaty artystyczne oraz wykłady poświęcone śląskim tradycjom i ginącej gałęzi sztuki, jaką jest rzeźba w graficie i węglu.
Integralną częścią projektu są także, inspirowane śląskimi tradycjami, gwarą i ludową wyobraźnią, spektakle teatralne: „Pónbóczek doł żywot” i „Puste noce” oraz happening artystyczny z wykorzystaniem węgla.
Otwarte zostaną wystawy: fotograficzna i czasowa, prezentujące dorobek artystyczny twórców rzeźbiących w graficie, węglu i łupku węglowym. Nie zabraknie także występu orkiestry górniczej, która nierozerwalnie kojarzy się z Górnym Śląskiem. Dopełnieniem programu będzie promocja książki „Sztuka Węgla. O rzeźbie w graficie i węglu” Katarzyny Gardeckiej, stanowiącej kompendium wiedzy o tej wyjątkowej formie sztuki, jej twórcach i znaczeniu tego unikatowego zjawiska dla kulturowej tożsamości regionu.
Projekt realizowany jest w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), finansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (NextGenerationEU).
Inwestycja A2.5.1 – Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.
www.kpo.gov.pl | www.kpodlakultury.pl
#KPOkultura #NextGenerationEU #KulturaCyfrowaZielona
Twórczość górnicza stanowi wyjątkowy przejaw kultury materialnej i duchowej Górnego Śląska. Zrodzona z trudnej, często niebezpiecznej pracy pod ziemią, była formą ekspresji, potrzeby upamiętnienia codziennych doświadczeń oraz sposobem oswajania świata pracy z elementami sacrum i tradycji. Górnicy, sięgając po materiały dostępne w swoim otoczeniu, nadawali im nowe znaczenia, przekształcając je w obiekty o walorach artystycznych, symbolicznych i religijnych. Twórczość ta, przekazywana z pokolenia na pokolenie, stała się istotnym elementem tożsamości lokalnej, łącząc w sobie rzemiosło, sztukę ludową oraz głęboko zakorzenione wierzenia i obrzędy.
Jednym z ciekawszych przejawów tej twórczości jest rzeźba w graficie i węglu. Pomimo prowadzonych badań trudno dokładnie określić, kiedy w węglu dostrzeżono walory wynoszące go do poziomu tworzywa nadającego się do rzeźbienia. Przypuszcza się, że był to początek XIX wieku, bowiem najstarsze znane eksponaty w postaci węglowej biżuterii datuje się właśnie na ten okres. W pierwszej połowie XX wieku zaczęła pojawiać się figuralna rzeźba sakralna w postaci świętej Barbary. Ogromny szacunek, jakim górnicy darzą swoją patronkę, spowodował, że jej wizerunki wykute w węglu do dnia dzisiejszego znajdują miejsce zarówno w kościołach, cechowniach, jak i w podziemnych korytarzach.
Po roku 1946 nastąpił prawdziwy rozkwit tej formy sztuki, wtedy to bowiem twórcy sięgnęli po szeroki wachlarz tematyczny i techniczny prac. Oprócz galanterii węglowej zaczęły pojawiać się płaskorzeźby i rzeźby pełne o rozbudowanej tematyce sakralnej oraz świeckiej, które odzwierciedlały życie codzienne, pracę oraz odpoczynek. Nawiązywały także do bogatego świata śląskich legend i podań.
Obecnie rzeźba w węglu i graficie staje się na naszych oczach ginącą gałęzią sztuki. Zanika wraz z kolejnymi zamykanymi kopalniami, odchodzi razem z przechodzącymi na emeryturę górnikami. Przyczyn takiego stanu jest wiele, a jedną z nich jest brak chętnych do kontynuowania takiej formy działalności rzeźbiarskiej. Nie bez znaczenia jest rosnąca cena materiału i konkurencja w postaci szerokiej gamy przedmiotów pamiątkowych dostosowanych do potrzeb konkretnego odbiorcy, oferowanych przez specjalistyczne firmy zewnętrzne.
Tym bardziej, w obliczu stopniowego zaniku tej formy twórczości, coraz wyraźniej dostrzegalna staje się potrzeba podjęcia działań mających na celu ochronę tego ważnego dla regionu dziedzictwa. Dotyczy to zarówno samych rzeźb, jak i wiedzy o technikach ich wykonywania, funkcjach, jakie pełniły w środowisku górniczym, oraz kontekstach, w których powstawały.
Warto mieć także świadomość jak cenne i wyjątkowe jest to dziedzictwo, a zachowanie wiedzy o tej twórczości zarówno poprzez badania, jak i edukację – może stać się elementem świadomego budowania lokalnej tożsamości z którego warto zdawać sobie sprawę i które warto doceniać.
